Fatih Belediyesi denetiminde yürütülen restorasyon çalışmalarıyla, XVI. yüzyıla tarihlenen Ahmed Paşa Külliyesi’nin tarihî, mimari ve kültürel değerleri korunarak yeniden hayata kazandırılması hedefleniyor.

Fatih Belediyesi, İstanbul’un tarihî mirası içerisinde önemli bir yere sahip olan Ahmed Paşa Külliyesi’nde restorasyon çalışmalarını planlı ve bütüncül bir yaklaşımla sürdürmektedir. Topkapı’da yer alan ve XVI. yüzyılda inşa edilen külliye; cami, medrese, sıbyan mektebi, türbe ve çeşmeden oluşan yapılarıyla Osmanlı döneminin ibadet, eğitim ve sosyal hayatını aynı merkezde buluşturan nitelikli bir mimari anlayışı yansıtmaktadır.

Külliyenin yapımına, Kanûnî Sultan Süleyman döneminde sadrazamlığa kadar yükselen Kara Ahmed Paşa tarafından başlanmıştır. Ancak Ahmed Paşa’nın 1555 yılında idam edilmesi üzerine inşaat süreci bir süre kesintiye uğramış, daha sonra yeniden ele alınarak tamamlanmıştır. Vakfiye kayıtları, külliyenin yalnızca cami ve medreseden ibaret olmadığını; sıbyan mektebi, zâviye, aşhane-imaret ve çeşitli müştemilâtın da planlandığını göstermektedir. Günümüze ulaşmayan bu yapıların ya hiç inşa edilemediği ya da zaman içerisinde ortadan kalktığı değerlendirilmektedir.

Külliyenin merkezinde yer alan cami, mimari kurgusu ve bezeme özellikleriyle dikkat çekmektedir. İç avlusu, üç yönden medrese yapılarıyla çevrelenen cami, cami ve eğitim mekânlarının bir arada planlandığı örneklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Yapı, tarih boyunca çeşitli onarımlar geçirmiştir. 1696 yılında yapılan tamir ile 1894 depremi sonrasında gerçekleştirilen müdahaleler, caminin günümüze ulaşmasında belirleyici olmuştur. Deprem sonrası yapılan onarımlara işaret eden kitabe ve tarih kayıtları, yapının geçirdiği süreci belgeleyen önemli unsurlar arasında yer almaktadır.

Devam eden restorasyon çalışmaları kapsamında, caminin iç mekânında yer alan mimari ve süsleme unsurları özgünlüğü korunarak ele alınmaktadır. Mermer mihrap ve minber, ince işçilikli sütun başlıkları, mahfil korkulukları ve ahşap elemanlar, döneminin estetik anlayışını yansıtan önemli detaylar olarak öne çıkmaktadır. Özellikle minberde görülen oyma tekniği, ahşap tavanlardaki renkli ve altın yaldızlı bezemeler ile pencere alınlıklarındaki çini uygulamaları, yapının sanatsal değerini ortaya koymaktadır.

Külliye bünyesinde yer alan türbe, altıgen planlı yapısı ve dengeli oranlarıyla dikkat çekmektedir. Ahmed Paşa’nın sandukasının bulunduğu türbe, temiz taş işçiliğiyle öne çıkan mimari bir bütünlük sergilemektedir. Türbe çevresinde yer alan hazire alanı, geçmişte daha geniş bir mezarlık düzenine sahipken günümüze sınırlı sayıda mezar taşı ulaşabilmiştir. Bu alan, restorasyon sürecinde mevcut tarihî izler korunarak ele alınmaktadır.

Sıbyan mektebi, külliyenin eğitim işlevini yansıtan önemli yapılardan biri olarak restorasyon çalışmalarının odak noktalarından biridir. Kare planlı mekân düzeni ile taş ve tuğla örgüsüne sahip yapı, özgün mimari özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra Arpa Emini Sokağı yönünde bulunan hazire alanı ve günümüze yalnızca su haznesi ulaşan çeşme kalıntıları da çalışmalar kapsamında ele alınmakta; çevre düzenlemeleriyle birlikte külliyenin yakın çevresinin daha düzenli ve okunabilir bir yapıya kavuşması hedeflenmektedir.

Fatih Belediyesi denetiminde sürdürülen restorasyon çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte Ahmed Paşa Külliyesi’nin, tarihî kimliği ve mimari özellikleri korunarak yeniden kamusal yaşama kazandırılması planlanmaktadır. Bu süreçle birlikte külliyenin, İstanbul’un kültürel belleği içerisinde yaşayan bir değer olarak geleceğe aktarılması ve bulunduğu çevreyle birlikte daha bütüncül bir şekilde algılanması amaçlanmaktadır.

Muhabir: Dursun BÖLÜK