İzmir’in bilinen en eski yerleşim alanı Yeşilova Höyüğü’nde sürdürülen kazılar, 8 bin 500 yıl önce bölgede yaşayan insanların gündelik hayatına ışık tutuyor. Çipura ve midye tüketen, sürme ve takılar kullanan, ayrı evlerde yaşayıp ortak mutfaklarda bir araya gelen topluluğun örgütlü ve barışçıl yaşamına ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarıldı. Binlerce yıl önce büyük bir yangınla yok olan yerleşimin izleri yapı kalıntıları ve taşlarda bugün hâlâ görülebiliyor. Yeşilova Höyüğü Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, “Günümüzdeki Ege toplumundan çok farklı değiller. İzmir’in ilk Egelileri, ilk İzmirlileri diyebiliriz” dedi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına, Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası ve Bornova Belediyesi’nin destekleriyle sürdürülen çalışmalarda özellikle Neolitik Dönem yerleşimine odaklanıldı. Kazılar, binlerce yıl önce Yeşilova’da yalnızca yan yana yaşayan insanların değil, birlikte yaşamayı örgütlemiş bir Ege toplumunun varlığına işaret ediyor.

İlk İzmirlilerin 8 bin yıllık ortak mutfağı

Kazılarda öne çıkan alanlardan biri, günlük yaşamda kullanılan açık mutfak işliği oldu. Aynı noktada farklı özelliklerde ocak ve fırınlar ile bunların çevresinde çanak çömlekler ortaya çıkarıldı. Farklı pişirme düzeneklerinin bir arada bulunması, ilk İzmirlilerin yemek hazırlarken birden fazla pişirme tekniği kullandığını gösteriyor. Evlerin içerisinde ailelerin kendi ocak ve fırınları bulunmasına rağmen yerleşimin dışında ortak kullanılan mutfak alanları da oluşturulmuş. Doç. Dr. Zafer Derin, ortak kullanım alanlarının toplumun sosyal yapısına ilişkin önemli bilgiler verdiğini belirterek, ilk İzmirlilerin “birlikte yaşamı şekillendirme kavramı üzerinde oldukça gelişkin” bir topluluk olduğunu söyledi.

Çipura sofradaydı

İlk İzmirlilerin sofrasının, bugünkü Ege mutfağıyla şaşırtıcı benzerlikler taşıdığı ortaya çıktı. Tarım ve hayvancılığın yanı sıra denizden de yoğun şekilde yararlanan topluluğun balıkçılığı organize biçimde yaptığı, kazılarda bulunan ağ ağırlıklarıyla belgelendi. Doç. Dr. Zafer Derin, deniz ürünlerinin yoğun tüketildiğini belirterek, “Çipura belki en çok sevdikleri balıklardan. Günümüz Ege toplumundan çok farklı değiller” dedi.

8 bin yıllık sürme kalemi

Yeşilova’nın toprağı, ilk İzmirlilerin kişisel bakım ve süslenme alışkanlıklarına ilişkin izleri de koruyor. Önceki kazı sezonlarında yaklaşık 8 bin yıl öncesine ait, özel olarak biçimlendirilmiş bir sürme kalemi bulundu. Bunun yanı sıra çok sayıda takı ve takı kabının ortaya çıkarılması, kişisel süslenmenin dönemin günlük yaşamında önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor.

Evleri ayrı, yaşamları ortaktı

Yeşilova’da ortaya çıkarılan mimari, ilk İzmirlilerin sosyal yaşamına ilişkin dikkat çekici ayrıntılar sunuyor. Topluluk, birbirinden bağımsız ve kırma çatılı evlerde yaşıyordu. Doç. Dr. Zafer Derin, bu yaşam biçiminin barış ve özgürlük kavramlarını öne çıkardığını ifade ederek, “Günümüzdeki İzmirlilerle belki benzeşen en önemli özellikleri barışı seviyorlar. Hiç savaş araç gereçleri yok. İkincisi özgür yaşamayı seviyorlar” dedi.

Kırılanı atmayan bir toplum

İlk İzmirlilerin çevreci bir toplum oldukları da kazı bulgularında görülüyor. Öğütme taşlarının kırıldığında bile yapıların duvarlarında tekrar kullanıldığı tespit edildi. Ayrıca Ege adalarından getirilen sert taşların alet yapımında kullanılması, ilk İzmirlilerin daha geniş Ege coğrafyasıyla bağlantısına işaret ediyor.

Yangının izi hâlâ taşlarda

Arkeolojik katmanlar, ilk İzmirlilerin aynı bölgede köylerini defalarca yeniden kurduğunu gösteriyor. Kazı alanında ortaya çıkarılan yanmış taşlar ve duvar kalıntıları, binlerce yıl önce yaşanan felaketin şiddetini gözler önüne seriyor. Doç. Dr. Zafer Derin, “Son köyleri bir yangınla son bulmuş. Oldukça yüksek derecede bir ateşe maruz kaldıklarını gösteren birçok iz var. Hatta duvarlar bile erimiş” dedi.

En az 500 kişilik bir yaşam

Bugüne kadar yaklaşık 2 bin 500-3 bin metrekarelik bölümde sürdürülen çalışmalardan hareketle, Yeşilova’da en az 500 kişilik bir topluluğun yaşamış olabileceği değerlendiriliyor. Yaklaşık 70 bin metrekarelik geniş bir alanda devam eden çalışmaların İzmir’in geçmişini daha da eski tarihlere götürebileceği öngörülüyor.

Muhabir: Mustafa Kemal DEMİR